In Tilburg werd 28 mei 2011 het 15e Alternatieve Smartlapfestival voor minima gehouden. ATD Vierde Wereld deed met een 9-koppige groep (8 zang en 1 accordeon) voor het eerst mee en viel meteen in de prijzen!
artikel geschreven door Annelies Neutel
Vanuit het hele land, Hollandscheveld, Veenoord, Dalfsen, Utrecht, Oss en Heerlen, kwam de zanggroep op vrijdag 27 mei naar Wijhe, het ontmoetingscentrum van de Vierde Wereldbeweging. Na de maaltijd werd er in ontspannen sfeer geoefend met de accordeonist. Er werden spullen verzameld om het lied “Vuile was” ook uit te beelden: Een waslijn, vuile sokken, een ouderwetse wasklok en een wasmand. Op zaterdagochtend vertrokken we per autobusje naar Apeldoorn, om de 9e deelneemster op te halen. Net op tijd voor een korte repetitie met de band van het festival, kwamen we aan in Tilburg.
Het begon allemaal in maart 2010. Het AVE-koor, dat al jaren het festival organiseert (met de winnende groep), kwam op de Vierde Wereld Forumdag een workshop geven over liedteksten schrijven. De Vierde Wereld Forumdagen worden 3 keer per jaar in Wijhe georganiseerd. De mensen die langdurige armoede kennen komen zelf aan het woord over vooraf voorbereidde thema’s. Een ander onderdeel van de dag zijn de creatieve workshops, zoals theater, schrijven en tekenen. In het kader van het Europees Jaar tegen armoede en sociale uitsluiting, organiseerde het AVE-koor workshops om een smartlap over armoede te schrijven. Zo wilden zij nieuwe groepen bereiken voor hun jaarlijkse Alternatieve Smartlappenfestival.
Aan de 15 deelnemers aan de workshop werd gevraagd 3 woorden op te schrijven die bij het woord ‘armoede’ opkomen. Daarna werd met de hele groep gestemd op alle genoemde woorden. Drie woorden kwamen uit de bus: onmacht, schaamte en verzet. Daarna werd volgens nog een stemming een smartlapmelodie gekozen uit 5 geluidsfragmenten. De meeste deelnemers zongen al meteen uit volle borst mee! Het werd “Twee reebruine ogen”. Een deelnemer die altijd al veel met zingen en teksten bezig is, had al gauw zinnen voor het refrein bedacht met alle gekozen woorden: “Ik voel me onmachtig en schaam me voor iedereen, ik kom tot verzet en vind opnieuw weer levensmoed!”. Een andere deelnemer stelde voor het verhaal van de vrouw naast haar in de coupletten te vertellen. Zij vertelde bij een eerder huisbezoek over haar “verzetsdaad”: ze was uit boosheid (onmacht!) over afwijzing van hulp na een kapotte wasmachine, mét haar was naar de Sociale Dienst getogen. “Doen jullie mijn was dan maar!” In plaats daarvan kreeg ze een tijdelijk verbod om het gebouw in te gaan…
Zo ontstond die middag in maart een deel van het lied Vuile Was, met een verwijzing naar de vuile was van de sociale dienst zelf. Tijdens de daaropvolgende Vierde Wereld Forumdagen (juni, december, maart) werd de tekst samen verbeterd en het zingen geoefend. Het refrein verandert aan het eind van het lied in “Ik voel me weer krachtig, jij ziet mij als mede-mens. Jij helpt me bij ’t vinden van mijn eigen levenskracht!” Er ontstond een trouw groepje zangers bij de zing-workshop, de vrouw van de was en haar vriend en vriendin waren steeds van de partij.
Mooi is het, dat we van een negatief, vernederend moment in haar leven een lied hebben kunnen maken dat ze met trots met anderen kan zingen! “Het maakt niet uit of we winnen of niet, we hebben het in elk geval gedaan” zei ze vooraf. De publieksprijs ging naar een ingetogen luisterlied op een eigen melodie, het Mammaverhalen-koor is dan ook een echt koor. Met ons lied zong het publiek het hardste mee, zelf hadden we nog niet zoveel volume….De jury beloont juist ook de gelegenheidskoren met mensen die niet gewend zijn op te treden.
Volgend jaar opent ATD Vierde Wereld het (mee te organiseren) Smartlappenfestival voor minima met een nog betere uitvoering van Vuile was: we gaan verder met ‘stem geven’ aan mensen in armoede!!
