Groep Zoetermeer

Buurtforum "de Ruifjes". Zoetermeer

"Ik vind het erg leuk om met kinderen en volwassenen samen te werken om de buurt weer wat gezelliger te maken, naar elkaar toe te brengen." -- Wilma.
“Ik vind het erg leuk om met kinderen en volwassenen samen te werken om de buurt weer wat gezelliger te maken, naar elkaar toe te brengen.” — Wilma.

Vaak word ik uitgenodigd als er door het buurtforum ‘de Ruifjes’ een evenement wordt georganiseerd. De straat is dan al in alle vroegte afgezet. In een partytent staat de koffie klaar en worden er kraampjes met alle mogelijke spelen voor de kinderen ingericht. Ook het opbouwwerk is present en leveren stagiaires om de bewoners te ondersteunen. Het is een komen en gaan van buren en de rollen worden verdeeld. Elektriciteitssnoeren komen uit de huizen om het springkasteel en de geluidsinstallatie van stroom te voorzien. Jongeren verzorgen de muziek en draaien proef. Kinderen worden ongedurig en krijgen een knipkaart waarop zij de activiteiten moeten laten aftekenen. Voor ieder kind is er een prijsje bij een volle kaart, prijsjes die gratis ter beschikking zijn gesteld door de buurtsuper en andere winkelbedrijven en ook de woningbouwcorporatie heeft een bijdrage geleverd.

Na een toespraakje barst het feest los en kinderen voeren ingestudeerde dansjes uit en ‘oma’ praat het programma aan elkaar. Het is prachtig de kleine kinderen vogelhuisjes te zien schilderen en hoe hun grotere broers of zussen daarbij helpen. Toen de kleintjes klaar waren, namen de jongeren zelf de penselen ter hand en konden zich ook weer even kind voelen. Laatst had het buurtforum ook een paar maatschappelijke organisaties uitgenodigd om de buurt op de hoogte te brengen van wat er verder in het stadsdeel wordt georganiseerd. In een plastic busje kun je geld doen voor de koffie en wat je verder kwijt wilt, kan in een andere pot voor het volgende evenement.  Zo komt na het zomerfestival Halloween waar zo’n 300 kinderen op afkomen ook uit de omliggende straten en zelfs van buiten de wijk, en daarna activiteiten rond de kerst.

Maar het gaat niet alleen om feesten. Het gaat ook om inspraak en om een stem te laten horen. Zo krijgen de bakken rond de bomen in de straat een andere beplanting. Omdat de kinderen zich aan het hoge ‘siergras’ sneden, werd contact gezocht met de plantsoenendienst. De bewoners schoffelen en doen mee met het beplanten en de straat krijgt kleur. Water geven doen de bewoners zelf. Ook wordt meegedacht over de onveilige plekken in de wijk en voorstellen worden gedaan voor betere verlichting. De hangplekken van de jongeren worden bezocht en uit gesprekken met hen komen alternatieven zodat zij niemand storen en toch kunnen ‘chillen’. Moeilijk is het wel om altijd weer de energie te vinden en de ‘troepen’ te blijven motiveren. Het is ook niet eenvoudig om geïsoleerde mensen te betrekken en dit is een zaak van lange adem en veel geduld. Daarnaast heeft ook iedereen zo zijn eigen sores.

Het jaarlijkse Halloweenfeest
Het jaarlijkse halloweenfeest

De hele groep waakt ervoor dat iedereen zich gelijkwaardig moet kunnen inzetten, ongeacht de taak die hij of zij vervult. Ook de jongeren en de kinderen spelen bij de organisatie van de activiteiten een belangrijke rol. Bijzonder is dat dit buurtforum een initiatief is van mensen uit één straat, die vanuit de zorg voor hun kinderen willen laten zien dat niemand bij de pakken hoeft neer te zitten en je samen de wijk voor alle kinderen mooier kunt maken en zo af kunt komen van de negatieve beeldvorming over de wijk.

Van ieder van de leden van dit forum zou ik een portret kunnen schrijven en bij elk portret zou de lezer zich verwonderen over het feit dat ieder enorm gemotiveerd is als het gaat om de zorg die zij voor elkaar en voor de leefbaarheid van hun wijk hebben. Ik heb ervoor gekozen om u een van de actieve leden voor te stellen die ik het langste ken.

Ik heb Gerard meer dan dertig jaar geleden leren kennen in de tijd dat ik als jonge werker bij de Stichting ATD Vierde Wereld begon. 

Vanuit onze organisatie werd mij indertijd gevraagd het gezin te bezoeken en uit te nodigen voor een vakantie op ons recreatiecentrum ’t Zwervel in Overijssel. Ik werd vriendelijk ontvangen en het was een bijzondere ervaring. In de woning van de ouders van Gerard was het een drukte vanjewelste. Negen kinderen in de woonkamer met een enorme hoeveelheid kartonnen dozen en op de tafel lagen stapels enveloppen en wenskaarten die ingestoken moesten worden alvorens weer in dozen te verdwijnen. Het hele gezin was aan het thuiswerken. Na een kopje koffie had moeder me verteld hoe moeilijk het was om rond te komen maar dat ‘thuiswerk’ nu net die extra inkomsten gaven, waarmee zij het hoofd boven water kon houden.

Gratis vakantie hadden zij eigenlijk niet nodig, omdat nu juist een deel van de inkomsten uit het thuiswerk bedoeld was om een weekje met het hele gezin naar een vakantiehuisje te kunnen. Zo’n weekje is heilig en het hele jaar door werken wij ervoor met ons hele gezin, vertelde moeder. Zij liet mij een plastic varkentje zien, ook thuiswerk. Voor een bank hadden ze honderden spaarvarkentjes van ogen, oren en een staartje moeten voorzien. De lijm was natuurlijk slecht voor de kinderen geweest, hun ogen waren er rood van geworden en het prikte. De penetrante lucht was nog lang in huis blijven hangen.

In de daarop volgende jaren leerde ik de kinderen beter kennen en ook Gerard. Hij kwam om onduidelijke redenen in aanmerking voor vroegtijdige schoolverlating en ging werken in de voedingsindustrie. Ik leerde ook de voorgeschiedenis van zijn familie beter kennen. Zijn ouders hadden in het Haagse Zomerhof gewoond. Het was daar de bedoeling dat de bewoners, of onmaatschappelijken zoals zij werden genoemd, in deze ‘woonscholen’ hun ongewenste woongedrag afleerden. Het Zomerhof lag een stuk buiten de stad, in de weilanden bij een spoorlijn en de vuilverbranding. Ik leerde dat de familie van Gerard behoorde tot de gezinnen die armoede van generatie op generatie kenden.

Indertijd bracht de Vierde Wereld beweging veel jongeren bij elkaar uit verschillende steden van het land. Hoewel het voor Gerard door zijn werk moeilijk was om deel te nemen, hoorde hij er toch helemaal bij. Vaak kwam hij na zijn werkdag eten brengen uit de fabriek waar hij werkte. Inmiddels was het gezin naar de Molenwijk verhuisd en leefde daar met alle kinderen samengepakt in een klein rijtjeshuis.

De ouders hadden weinig contact met de buren, maar moedigden toch de kinderen aan om ook iets voor de buurt te betekenen. Een aantal van haar zoons pakte die uitdaging op en zette zich in om de wijk en vooral de plaatsen, waar gemeentewerkers zich niet durfden te begeven, de poortjes en de weggetjes achter de huizen, schoon te houden. Zij kregen daar erkenning voor van de Gemeente en zelfs een elektrisch karretje om het vuilnis af te voeren.

Gerard sticht een gezin en met zijn vrouw A. krijgen zij drie kinderen. Een tiental jaren geleden is hij met zijn gezin verhuisd vanuit de Haagse Molenwijk naar de wijk Oosterheem in Zoetermeer. Het was heel moeilijk voor hem en zijn gezin te aarden in deze nieuwe omgeving. G.: ‘Wij werden door de mensen in de straat een asociaal gezin genoemd en onze kinderen noemden ze luizenkoppen.’

Geïnspireerd door hetgeen hij met de Vierde Wereld in zijn jonge jaren had meegemaakt, heeft Gerard het er niet bij laten zitten en zocht hij contact met zijn buren. G.: ‘Ik merkte op een gegeven moment dat de mensen die ons uitsloten en asociaal noemen het ook heel moeilijk hadden en eigenlijk ook in stille armoede leefden.’

Vervolgens hebben zij met elkaar het buurtforum ‘de Ruifjes’ opgericht en hebben zij met hun kleine groepje weer andere buren warm kunnen krijgen om activiteiten in de wijk te gaan organiseren.

Met grote regelmaat bezoekt Gerard ons centrum ’t Zwervel in Overijssel en als hij geen werk heeft, komt hij wekelijks een of meerdere dagen onderhoudswerk doen. Hij nodigt leden van het buurtforum op ’t Zwervel uit en zo kunnen zij kennis maken met andere groepen uit het land. Samen delen zij kennis en ervaring die nodig is om inhoud geven aan hun verlangen de mensen die het meest uitgesloten zijn in de wijk te betrekken bij hun initiatieven. G: ‘Het gaat om zelfvertrouwen krijgen en vertrouwen geven.’

Nu een vijftal jaren later is dit buurtforum zeer actief. G: ‘Sinds die tijd komen we regelmatig bij elkaar en organiseren wij nu naast Halloween voor 300 kinderen ook de burendag, opschoondagen, knutseldagen als het mooi weer is, en met kerst hebben wij de uitverkiezing van de mooist versierde tuin.’

Gerard en de leden van het buurtforum hebben regelmatig contact met andere organisaties in Zoetermeer en sporen hen aan de negatieve beeldvorming van de wijken in Zoetermeer te bestrijden door zelf van je stoel te komen en zo het leven er aangenamer en beter te maken, juist voor mensen en gezinnen die de voordeur altijd gesloten houden.

Gerard kent uit zijn verleden de schaamte en de angst van mensen die armoede in hun leven meemaken. Het bestrijden ervan is zijn grote drijfveer. G: ‘Op ’t Zwervel spraken wij over armoede, het verstoppen, het uitsluiten en door die ervaring kon ik het ook in onze groep ter sprake brengen.’ De kennis van Gerard over uithuiszettingen, afsluitingen van water en licht of zelfs de uithuisplaatsing van kinderen vanwege armoede, maakt hem voor zijn buurt alsook voor de professionele werkers tot een aanspreekpunt.

Gerard heeft een aantal malen gebruik gemaakt van zijn inspreekrecht bij de gemeenteraad en daarbij de belangen van de mensen in zijn wijk vertegenwoordigd. Ook wordt hij een aanspreekpunt voor andere personen en groepen die vergelijkbare initiatieven willen gaan ontwikkelen. Zo komt zijn bevorderde deskundigheid nu ook ten goede aan anderen, hetgeen hem een doel en zin in zijn leven geeft. G.: ‘Ik heb gemerkt dat je het niet alleen kan en dat je samen moet werken om de moed te vinden om over drempels heen te stappen. Er ontstaat dan later een soort van kernreactie waarbij veel meer mensen in beweging komen.’

De Vierde Wereld heeft de afgelopen 40 jaar veel kennis en ervaring opgebouwd ten aanzien van het bereiken van zeer arme en uitgesloten gezinnen. Deze kennis wordt ook gedeeld met organisaties die ook mensen uit deze groepen willen bereiken en ervaringsdeskundigen als Gerard spelen hierbij een cruciale rol.

Zoals uit het voorbeeld van Gerard blijkt, is de inzet van de mensen die eerder zelf zeer uitgesloten waren van het allergrootste belang. Zij kunnen, als lotgenoten, andere zeer geïsoleerde mensen, zoals zij zelf zeggen, over de drempel van de schaamte en de angst heentrekken. G.: ‘Het gaat er nu echt om dat wij antwoorden vinden op de armoede in onze omgeving. Niet iedereen begrijpt dat dit er bij mij echt achter zit, dat ik wil dat de dingen echt veranderen. Ik moet met mensen blijven samenwerken en bouwen aan vertrouwen.’

U begrijpt dat ik zeer onder de indruk ben van de veerkracht van de mensen uit deze wijk en van personen zoals Gerard in het bijzonder. Zelf hebben zij een zwaar leven van werkloosheid en soms bittere armoede. Soms worden zij zelfs belemmerd in hun inzet, omdat zij moeten ‘participeren’ in een of ander project waar papiertjes moeten worden geprikt of banden moeten worden geplakt.

Nu maakt het buurtforum plannen om een straatbibliotheek te beginnen. Kinderen in contact brengen met boeken en alles wat je daaromheen kunt bedenken. Gerard is zeer gemotiveerd omdat hij, vanwege zijn vroegtijdig schoolverlaten, weet hoe het is om vaardigheden, als goed kunnen lezen en schrijven, te moeten missen.

Niek Tweehuijsen, Landelijk coördinator

Voor contact en informatie: g.de.jong_@hotmail.com